Herria: 9 biztanle, Leotzeko Udala

Artadiz eta zereal soroz inguraturik dagoen landerri txiki hau leku garai batean dago. Bista zoragarriak eta iluntze ederrak ikus daitezke bertan.

Santsomainen Baldorba-Orbaibarko arte erromanikoaren lagin dotorea dago: San Pedro Eliza, XII. mendekoa.

San Pedro Elizak Erdi Aroko xarma gordetzen du fin-fin. Aipatu eliza, beraz, Erdi Aroko zorroztasun zistertarraren adierazgarri da.

Elizak jatorrizko lurra du oraindik orain. San Pedroko harrizko lurrean, XVI. Mendeko hilarriak ikus daitezke. Horietako batek Santsomaingo Jauregiko armarria du.

Elizan, halaber, Erdi Aroko bataiarri handia dago, baita San Pedro zaindariaren eta Ama Birjinaren irudiak ere. Ama birjinaren irudia, esaterako, hori gotikoa da.

Sakristia XVI. mendearen bigarren partekoa da eta eskuak garbitzeko konketa bitxia gordetzen du.

Leinu argiko familia baten oinetxea

Herrian, halaber, leinu argiko familia baten oinetxea gailentzen da. Eraikin eder hori, XVI. mendearen lehen partekoa da eta bere dorreak arku konopialez osatutako baoak ditu.

Herritik oso gertu, Benegorrira, Garinoainera eta Orisoainera doazen bideak gurutzatzen dira. Puntu horretan Urkamendi Gurutzea dago, pelegrinen lekuko; Donejakuerako bideak Baldorba-Orbaibar zeharkatzean utzitako aztarna, hain zuzen.

Pascual Madoz hiztegian, 1845-1850 urteen artean Madrilen argitaratu zenean, herriaren azalpena ageri da. Hona hemen:

"Sansomain: (...) situado en llano al suroeste del valle de Orba, con clima saludable. Tiene 9 casas, iglesia parroquial de entrada, bajo la advoción de San Pedro, servida por un vicario, y cementerio. (...) El terreno es arcilloso y abundante en pastos, le cruza un arroyo que rinde su caudal en el Cidacos. El correo se recibe de Barásoain. Produce el mejor trigo del valle, cebada, avena, patatas, legumbres, aceite y vino; cría ganado vacuno y lanar; caza de perdices, liebres y conejos; pesca de anguilas y barbos. Población: 9 vecinos."